آزمون ساده «مشت، لبه دست، کف دست» که به آزمون لوریا شهرت دارد، با سنجش توانایی فرد در تقلید و اجرای منظم این سه حرکت متوالی، می‌تواند نشانه‌های اختلال در عملکرد حرکتی، کارکردهای اجرایی و توانایی دنبال‌ کردن توالی‌ها را آشکار کند. از آنجا که این آزمون برای مبتلایان به آلزایمر و زوال عقل پیشانی‌گیجگاهی دشوارتر است، یکی از روش‌هایی است که پزشکان برای ارزیابی احتمال ابتلا به زوال عقل به کار می‌برند. البته متخصصان تاکید می‌کنند که نتیجه آن به‌تنهایی برای تشخیص زوال عقل کافی نیست و تنها ابزاری سریع برای غربالگری اولیه و تشخیص نیاز به ارزیابی‌های تکمیلی محسوب می‌شود.

به‌ گزارش آپ‌ورتی، یکی از روش‌هایی که پزشکان برای ارزیابی احتمال ابتلا به زوال عقل به کار می‌برند، آزمون لوریا است. الکساندر لوریا، عصب‌روان‌شناس اهل شوروی، این آزمون را در قالب مجموعه‌ای از ارزیابی‌ها طراحی کرد و برای سربازان بازگشته از جنگ جهانی دوم به کار می‌برد.

به‌تازگی، دکتر عدنان حسین، متخصص مغزواعصاب، در ویدیویی پربازدید در تیک‌تاک این آزمون را توضیح داده است.

در این آزمون، از فرد خواسته می‌شود سه حرکت دست را که پزشک نشان می‌دهد، تقلید کند تا پزشک بتواند فعالیت بخش‌های مختلفی از مغز را بسنجد. این آزمون برای اغلب افراد ساده است، اما برخی نمی‌توانند حرکات را روان انجام دهند. گاهی یک حرکت را بارها و بارها تکرار می‌کنند یا ترتیب حرکات را به‌درستی رعایت نمی‌کنند.

پزشک در این آزمون سه حالت دست را روی یک سطح صاف، مثل میز، به‌ترتیب نشان می‌دهد:

مشت: دست بسته را روی میز می‌گذارد
لبه دست: دست را به پهلو می‌چرخاند و لبه خارجی آن را روی میز قرار می‌دهد.
کف دست: دست باز را از سمت کف روی میز می‌گذارد

سپس فرد باید این سه حرکت را با همان ترتیب، چند بار پشت سر هم تکرار کند: مشت، لبه دست، کف دست. مشت، لبه دست، کف دست...

پزشک بررسی می‌کند که آیا فرد می‌تواند حرکات را به‌ترتیب، پیوسته و روان انجام دهد یا نه. تکرار مداوم یک حرکت، به‌هم‌ زدن ترتیب یا ناتوانی در اجرای روان حرکات می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در عملکرد حرکتی، برنامه‌ریزی و کارکردهای اجرایی مغز باشد، اما به‌تنهایی به معنای ابتلا به زوال عقل نیست و فقط یک غربالگری اولیه است.

آزمون لوریا از آن جهت دشوار است که فرد باید یک توالی غیرمعمول از سه حرکت متفاوت دست را با تمرکز و به ترتیب مشخص انجام دهد. برخلاف حرکات روزمره دست که اغلب خودکار و تکراری‌اند، در این آزمون نمی‌توان یک حرکت را چند بار پشت سر هم تکرار کرد و باید پس از هر حرکت، به‌سرعت به حرکت بعدی رفت.

این آزمون طی سال‌ها از قابلیت اعتماد بالایی برخوردار بوده است. به گفته دکتر حسین، تنها حدود ۲ درصد از افراد در انجام دادن آن مشکل دارند. با این حال، ۵۰ درصد از مبتلایان به آلزایمر و ۷۰ درصد از مبتلایان به زوال عقل پیشانی‌گیجگاهی در گذراندن آن با مشکل مواجه می‌شوند.

البته دکتر حسین تاکید می‌کند که این آزمون فقط یکی از مجموعه ارزیابی‌هایی است که برای تشخیص ابتلای فرد به زوال عقل انجام می‌شود و نمی‌تواند به‌تنهایی زوال عقل را تشخیص می‌دهد. بلکه تنها نوعی غربالگری سریع است که می‌توان آن را هر زمان در مطب انجام داد.

بسیاری از کاربران در بخش نظرها از دشوار بودن این آزمون به‌ظاهر ساده شگفت‌زده شدند و گفتند برای اجرای درست آن باید کاملا تمرکز می‌کردند. برخی نیز به شوخی نوشتند که به‌ جای اجرای حرکات آزمون، ناخودآگاه بازی «سنگ، کاغذ، قیچی» را انجام داده‌اند. در این میان، شماری از افراد مبتلا به اوتیسم یا اختلال کم‌توجهی‌ــ‌بیش‌فعالی گفتند که این تفاوت‌های عصبی هم می‌تواند انجام دادن برخی بخش‌های آزمون‌های شناختی را دشوارتر کند، بنابراین نتیجه ضعیف در این آزمون‌ها لزوما نشانه زوال عقل نیست و متخصصان باید هنگام ارزیابی نتایج، شرایط هر فرد را نیز در نظر بگیرند.

در واقع آزمون لوریا نشان می‌دهد که کارکردهای اجرایی تا چه اندازه برای عملکرد طبیعی مغز انسان اهمیت دارند و ابتلا به زوال عقل چه اختلالاتی در فرایندهای ذهنی ایجاد می‌کند. این آزمون به افراد عادی نیز نشان می‌دهد که برهم‌ زدن الگوهای ساده و همیشگی حرکات، مانند شیوه کوبیدن مشت بر کف دست، ممکن است بسیار دشوارتر از چیزی باشد که تصور می‌کنند.

عمر بشر روزبه‌روز طولانی‌تری می‌شود که در مجموع اتفاق خوبی است. با این حال، یکی از پیامدهای منفی افزایش طول عمر این است که شمار بیشتری از افراد در نهایت به زوال عقل مبتلا خواهند شد و درصد افراد مبتلا به آلزایمر با افزایش سن بالا می‌رود. چنانچه آمارها نشان می‌دهند، این بیماری ۵ درصد از افراد ۶۵ تا ۷۴ سال، ۱۳ درصد از افراد ۷۵ تا ۸۴ سال و یک‌سوم افراد ۸۵ ساله و بالاتر را درگیر می‌کند.